Kamuda naklen atama, tayin ve kurumlar arası geçiş

“Tayin”, “nakil” ve “becayiş” memurların en çok sorduğu konuların başında gelir. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu bu hareketleri dört ayrı yolla düzenler: kurumun kendi içinde yer ya da görev değiştirmesi (md. 76), bölgeler arası yer değiştirme sistemi (md. 72), aynı kurumdaki iki memurun karşılıklı yer değiştirmesi (md. 73) ve bir kurumdan başka bir kuruma nakil (md. 74). Bu rehber Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki güncel metne dayanır. Kurumların yer değiştirme yönetmelikleri (hizmet bölgeleri, puanlama, dönemler) ayrıca uygulanır; bu yönetmelikler kurumdan kuruma farklı olduğu için burada yalnızca kanun çerçevesini veriyoruz.

Önce ilk yıllardaki sınırlar

Yeni atanan bir memurun hareket serbestliği iki katmanla sınırlanır:

• Adaylık: 54. maddeye göre adaylık süresi (en az bir, en çok iki yıl) içinde aday memurun başka kurumlara nakli yapılamaz. Ayrıntı için aday memurluk rehberine bakın.
• Kurum mevzuatı: Bazı kurumlar kendi yönetmelikleriyle atanılan yerde asgari çalışma süresi öngörür. KPSS-2026/1 tercih kılavuzunun “Başvurma Özel Şartları” bölümü bunları hatırlatır; örneğin Devlet Hava Meydanları İşletmesinde atandığı işyerinde en az 4 yıl görev yapmadan isteğe bağlı yer değişikliği, Toprak Mahsulleri Ofisinde en az 3 yıl görev yapmadan yer değişikliği istenemez. Kurum bazında liste göreve başlama rehberindedir.

Kurum içi atama (md. 76)

Kurumlar, görev ve unvan eşitliği gözetmeden, memurları kazanılmış hak aylık dereceleriyle bulundukları kadro derecesine eşit veya 68. madde esasları çerçevesinde daha üst derecedeki, kurum içinde aynı ya da başka yerlerdeki kadrolara naklen atayabilir. Kurumun takdirine dayanan bu yetki, “kurum içi tayin” olarak bilinen işlemlerin kanuni dayanağıdır.

Memurlar kendi istekleriyle, kurumlarında kazanılmış hak derecelerinin en çok üç derece altındaki aynı veya başka yerlerdeki kadrolara atanabilir. Aşağı dereceye atananlar, 68. maddedeki süre kaydı aranmaksızın eski derecelerine tekrar atanabilir. Aşağı derecede geçen süreler, kesenek ve karşılık farkları her ay memur tarafından yatırılırsa emeklilik yönünden eski derecede değerlendirilir.

Bölgeler arası yer değiştirme (md. 72)

72. madde, kurumlarda yer değiştirme suretiyle atamaların hizmetin gereklerine ve Türkiye’nin ekonomik, sosyal, kültürel ve ulaşım şartları yönünden benzerlik gösteren illerin gruplandırılmasıyla belirlenen bölgeler arasında adil ve dengeli bir sistem içinde yapılmasını öngörür. Memurların atanamayacakları yerler, kurumların özellik arz eden görevlerine atanabilmek için gereken hizmet süreleri ve yer değiştirme esasları yönetmelikle belirlenir; kurumlar bu esaslara göre bir personel ve atama planı hazırlar. Kurumların “hizmet bölgesi” ve “zorunlu çalışma süresi” uygulamaları bu maddeye dayanır.

Eş durumu

Aynı madde aile birimini korumak için özel bir hüküm içerir: yeniden veya yer değiştirme suretiyle yapılacak atamalarda, kurumlar arasında koordinasyon sağlanarak, memur olan diğer eşin de isteği halinde ataması, eşin atandığı yere 74 ve 76. maddeler çerçevesinde yapılır.

Eşin atandığı yerde diğer eşin kurumunun teşkilatı yoksa ya da niteliğine uygun boş görev bulunmuyorsa, ilgilinin talebi üzerine eşinin görev süresiyle sınırlı olarak izin verilebilir. Bu izin süresince kanun, aylık ve diğer ödemelerin net tutarının eşin görev yerine göre bir kısmının ödenmesini öngörür:

Eşin görev yeri	Ödenecek oran (net tutar üzerinden)
Olağanüstü hal bölgesi illeri ve bunlara mücavir iller	%60
Kalkınmada 1. derecede öncelikli yöreler	%50
Kalkınmada 2. derecede öncelikli yöreler	%25
Diğer yöreler	Ücretsiz izinli sayılır

Bu şekilde izinli sayılanların kadroları saklı tutulur; ancak bu süre memuriyet boyunca 4 yılı hiçbir surette geçemez.

Engellilik nedeniyle yer değiştirme

2014’te eklenen fıkraya göre, kendisi, eşi veya bakmakla yükümlü olduğu birinci derece kan hısımı aile fertleri engelli olan memurların engellilik durumundan kaynaklanan yer değiştirme taleplerinin karşılanması için düzenlemeler yapılır.

Karşılıklı yer değiştirme — becayiş (md. 73)

Aynı kurumun başka başka yerlerde bulunan aynı sınıftaki memurları, karşılıklı olarak yer değiştirme suretiyle atanmalarını isteyebilir. Kanun burada bir hak değil, bir talep imkânı tanır: isteğin yerine getirilmesi atamaya yetkili amirlerin uygun bulmasına bağlıdır. Üç şart kanundan doğrudan çıkar:

1. İki memur aynı kurumda olmalıdır (farklı kurumlar arasında becayiş 73. maddenin kapsamında değildir).
2. İki memur aynı sınıfta olmalıdır (ör. ikisi de Genel İdare Hizmetleri).
3. Atamaya yetkili amir onay vermelidir.

Kurumlar arası nakil (md. 74)

74. maddeye göre memurların 657 sayılı Kanuna tabi kurumlar arasında, kurumların muvafakatiyle, kazanılmış hak dereceleri üzerinden veya 68. madde esaslarına göre derece yükselmesi suretiyle, bulundukları sınıftan ya da öğrenim durumlarına göre girebilecekleri sınıftan bir kadroya nakilleri mümkündür. Kazanılmış hak derecesinin altındaki bir dereceye atanabilmek için atanacak kadro derecesi ile kazanılmış hak derecesi arasındaki farkın 3 dereceden çok olmaması ve memurun isteği şarttır.

Pratikte bu, iki kurumun da “evet” demesi gerektiği anlamına gelir: gidilecek kurumun boş kadrosu ve kabulü, ayrılınan kurumun da muvafakati olmadan nakil gerçekleşmez. Aynı hükümler, 217 sayılı KHK’nın 2. maddesi kapsamındaki kurumlarla 657’ye tabi kurumlar arasındaki nakillerde de uygulanır.

Sözleşmeli personel ve KİT’ler

Bu rehberdeki hükümler 657 sayılı Kanunun 4/A maddesi kapsamındaki memurlar içindir. 4/B sözleşmeli personelin kurumlar arası yer değiştirmesi ayrı esaslara bağlıdır; bkz. sözleşmeli personel fesih ve bekleme süresi rehberi. KİT’lerde sözleşmeli personelin yer değişikliği kurumun kendi usul ve esaslarına tabidir; bkz. KİT sözleşmeli personel rehberi.

Nakil öncesi kontrol listesi

• Adaylığınızın bittiğini ve asaletinizin onaylandığını teyit edin.
• Kurumunuzun yer değiştirme yönetmeliğindeki asgari çalışma süresini ve dönemleri öğrenin.
• Gideceğiniz kurumda sınıfınıza ve öğreniminize uygun boş kadro olup olmadığını sorun.
• Kazanılmış hak derecenizi personel biriminizden öğrenin; aşağı dereceye geçecekseniz farkın üç dereceyi aşmadığından emin olun. Derece kavramları için derece ve kademe rehberine bakın.
• Eş durumu talebinde bulunacaksanız kurumunuzun yer değiştirme yönetmeliğindeki belge listesini ve başvuru dönemini önceden öğrenin.

Kaynaklar

• 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu — Mevzuat Bilgi Sistemi (md. 54, 68, 72, 73, 74, 76; 72. maddenin engellilik fıkrası 6/2/2014 tarihli 6518 sayılı Kanunla eklendi)
• ÖSYM — KPSS-2026/1 Tercih Kılavuzu, Başvurma Özel Şartları