Memurlarda ek iş, ticaret yasağı ve ikinci görev

Memurluk, tam zamanlı ve münhasır bir kamu görevidir; 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu bu yüzden memurun kazanç getirici faaliyetlerini sıkı biçimde sınırlar. Yasakların çekirdeği 28. maddededir; hediye ve menfaat yasakları 29–30. maddelerde, gizli bilgileri açıklama yasağı 31. maddede, kamu içinde ikinci görev ve ders görevi ise 87–90. maddelerde düzenlenir. Bu rehber Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki güncel metne dayanır. Özel kanunlara tabi meslekler (öğretim üyeleri, hekimler, hâkimler gibi) için farklı kurallar bulunabilir; aşağıdakiler genel memurlar içindir.

Ticaret ve kazanç getirici faaliyet yasağı (md. 28)

28. madde memurlar için şu faaliyetleri yasaklar:

• Türk Ticaret Kanununa göre tacir veya esnaf sayılmayı gerektirecek bir faaliyette bulunmak,
• Ticaret ve sanayi müesseselerinde görev almak,
• Ticari mümessil veya ticari vekil olmak,
• Kollektif şirkette ortak veya komandit şirkette komandite ortak olmak,
• Mesleki faaliyette veya serbest meslek icrasında bulunmak üzere ofis, büro, muayenehane ve benzeri yerler açmak,
• Gerçek kişilere, özel hukuk tüzel kişilerine veya kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarına ait herhangi bir iş yerinde ya da vakıf yükseköğretim kurumlarında çalışmak.

Görevli oldukları kurumların iştiraklerinde kurumlarını temsilen alacakları görevler bu yasağın dışındadır.

İstisnalar

Maddenin ikinci fıkrasına göre şu görevler yasağın dışındadır:

• Memurun üyesi olduğu yapı, kalkınma ve tüketim kooperatiflerinin yönetim, denetim ve disiplin kurulu üyelikleri,
• Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının yönetim, denetim ve disiplin kurulu üyelikleri,
• Kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulmuş yardım sandıklarının yönetim, denetim ve disiplin kurulu üyelikleri,
• Özel kanunlarda belirtilen görevler.

Aile bireyleri için bildirim yükümlülüğü

Eşleri, reşit olmayan veya mahcur olan çocukları yasaklanan faaliyetlerde bulunan memurlar, bu durumu 15 gün içinde bağlı oldukları kuruma bildirmekle yükümlüdür. Yasak aile bireylerine uygulanmaz; yükümlülük yalnızca bildirimdir. Ancak bu bildirimin yapılmaması disiplin suçudur (aşağıya bakın).

Hediye, menfaat ve gizli bilgi yasakları (md. 29–31)

• Hediye (md. 29): Memurların doğrudan veya aracı eliyle hediye istemeleri, görevleri sırasında olmasa bile menfaat sağlama amacıyla hediye kabul etmeleri ve iş sahiplerinden borç para istemeleri ve almaları yasaktır. Hediye yasağının kapsamını belirleme yetkisi Kamu Görevlileri Etik Kuruluna verilmiştir.
• Denetlenen teşebbüs (md. 30): Memurun, denetimi altındaki ya da kendi görevi veya kurumuyla ilgisi olan bir teşebbüsten, doğrudan veya aracı eliyle, her ne ad altında olursa olsun menfaat sağlaması yasaktır.
• Gizli bilgi (md. 31): Memurlar kamu hizmetleriyle ilgili gizli bilgileri, görevlerinden ayrılmış olsalar bile, yetkili bakanın yazılı izni olmadıkça açıklayamaz.

Yasakları çiğnemenin yaptırımı

Disiplin cezalarını sayan 125. madde, bu yasakların ihlalini doğrudan cezalandırır:

Fiil	Ceza	Dayanak
Eşin, reşit olmayan veya mahcur çocuğun kazanç getiren sürekli faaliyetini süresinde bildirmemek	Kınama	md. 125/B-b
Görevi ile ilgili olarak herhangi bir şekilde çıkar sağlamak	Kademe ilerlemesinin durdurulması	md. 125/D-c
Ticaret yapmak veya yasaklanan diğer kazanç getirici faaliyetlerde bulunmak	Kademe ilerlemesinin durdurulması	md. 125/D-h
Açıklanması yasaklanan bilgileri açıklamak	Kademe ilerlemesinin durdurulması	md. 125/D-k
Yetki almadan gizli bilgileri açıklamak	Devlet memurluğundan çıkarma	md. 125/E-h

Cezaların uygulanması, zamanaşımı ve itiraz süreleri için disiplin cezaları rehberine bakın.

Kamu içinde ikinci görev (md. 87–88)

87. maddeye göre memurlara 657 sayılı Kanuna tabi kurumlarda, sermayesinin tamamı Devlete ait iktisadi kurumlarda, sermayesinin yarısından fazlası Devlete ait bankalarda ve bunların yarıdan fazla ortak olduğu kuruluşlarda ikinci görev verilemez; bu kurumlardan her ne ad ile olursa olsun para ödenemez ve yarar sağlanamaz. Kanunun ikinci görev öngören hükümleri, hakem, tasfiye memuru ve bilirkişilere ödenen ücretler ile özel kanunlarla kurulan kurul, komisyon, heyet ve jüri çalışmalarına ilişkin ücret hükümleri saklıdır.

88. madde istisnaları sayar. Esas görevin yanında ikinci görev olarak verilebilecekler arasında şunlar vardır:

• Özel kanunlarla, Cumhurbaşkanlığı kararnameleriyle veya bunlara dayanılarak memurlara gördürülmesi öngörülen sürekli hizmetler,
• Mesleki bilgiyle ilgili olarak, hizmet olanakları elverişli ve atamaya yetkili amir uygun görmek şartıyla, 87. maddedeki kurumların tabiplikleri, diş tabiplikleri, eczacılıkları, kimyagerlikleri, veterinerlikleri ve avukatlıkları,
• Asıl görevin bulunduğu bucak ve ilçe ile zorunlu hallerde il belediyelerinin mühendis ve mimarlarca yürütülmesi gereken teknik hizmetleri,
• Öğretmenlere okul ve enstitü müdürlüğü, müdür başyardımcılığı ve yardımcılığı.

Ders görevi ve birleşemeyecek görevler (md. 89–90)

Eğitim kurumlarında öğretmen veya öğretim üyesi bulunmaması halinde öğretmenlere, öğretim üyelerine, diğer memurlara veya açıktan atanacaklara ücretle ek ders görevi verilebilir; ders saatlerinin sayısı ve nitelikler Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenir (md. 89).

90. maddeye göre memurlara vekalet görevi, ikinci görev veya ders görevlerinden ancak birisi verilebilir; öğretmenlerin idari görevleri bu hükmün dışındadır. Bir memurun üstünde birden çok ücretli vekalet görevi veya ikinci görev bulunamaz.

Adaylar için not

Bu yasaklar göreve başladığınız gün uygulanmaya başlar. KPSS ile yerleşip atama bekleyen bir aday, işyeri, şahıs şirketi veya kollektif şirket ortaklığı gibi durumlarını atamadan önce gözden geçirmelidir; göreve başladıktan sonra süren bir ticari faaliyet 125. madde kapsamında ceza sebebidir. Atama belgeleri ve süreler için yerleştirme sonrası belge ve atama rehberine, memuriyet şartları için genel şartlar rehberine bakın.

Kaynaklar

• 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu — Mevzuat Bilgi Sistemi (md. 28, 29, 30, 31, 87, 88, 89, 90, 125/B-b, D-c, D-h, D-k, E-h)