Memur maaş bordrosu nasıl okunur?

Memur maaş bordrosu ilk bakışta onlarca satırdan oluşan bir tablodur; ama her satırın dayanağı 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nda ya da ona dayanan kararlarda yazılıdır. Bu rehber bordroyu ödemeler, kesintiler ve net olmak üzere üç bloğa ayırarak her kalemin ne anlama geldiğini ve kanundaki yerini anlatır. Tutar vermiyoruz: tutarlar katsayılara ve yılda bir kez yayımlanan kararlara bağlıdır, bu yüzden kendi bordronuzdaki rakamları kalemlerin mantığıyla okumanız daha sağlıklıdır. Kurumların bordro yazılımları satır adlarını kısaltabilir; aşağıda kanundaki adları kullanıyoruz.

1. Aylık: gösterge × katsayı

Bordronun ilk satırları “aylık” bloğudur. 155. maddeye göre gösterge tablosundaki rakamın o yıl için belirlenen aylık katsayısıyla çarpılması memurun aylık tutarını verir. Hangi göstergenin kullanılacağını memurun kazanılmış hak derecesi ve kademesi belirler; örneğin 9. derece 1. kademenin göstergesi 620, 8. derece 1. kademeninki 660’tır. Tablonun tamamı ve ilerleme kuralları derece ve kademe rehberinde.

Aynı blokta üç kalem daha yer alır:

Bordro kalemi	Nasıl tutara çevrilir?	Dayanak
Ek gösterge	Sınıf, görev ve dereceye göre cetveldeki ek gösterge × aylık katsayısı	md. 43/B, 154
Kıdem aylığı	Kıdem aylığı göstergesi × aylık katsayısı	md. 154
Taban aylık	Memuriyet taban aylığı göstergesi × taban aylık katsayısı	md. 154

154. maddeye göre aylık katsayısı ve taban aylık katsayısı üçer veya altışar aylık dönemler için genel bütçe kanunuyla belirlenir; mali yılın ikinci yarısında Cumhurbaşkanı bu katsayıları değiştirebilir. Kanun, katsayılardaki değişikliğin aylıklarda artış veya eksiliş sayılmayacağını da belirtir. Bu yüzden aynı derece ve kademedeki bir memurun Ocak ve Temmuz bordroları farklı tutar gösterebilir.

Ek gösterge terfide sayılmaz: Ek göstergeler ilgili sınıf ve görevde bulunulduğu sürece ödemeye esas alınır, terfi bakımından kazanılmış hak sayılmaz (md. 43/B). Görev değişince ek gösterge de değişebilir.

2. Zam ve tazminatlar (md. 152)

152. madde iki tür ek ödeme sayar:

• Zamlar: Güç işlerde çalışanlara iş güçlüğü zammı, hayat ve sağlık için tehlikeli hizmetlerde iş riski zammı, saymanlarla vezne açığından sorumlu görevlilere mali sorumluluk zammı, temininde veya belli yerlerde istihdamında güçlük bulunan elemanlara temininde güçlük zammı.
• Tazminatlar: En yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) brüt tutarı esas alınarak, sınıf, unvan, derece ve öğrenime göre kanunda sayılan oranlarla hesaplanan özel hizmet tazminatı ve eğitim-öğretim, emniyet, din hizmetleri, adalet hizmetleri gibi sınıfa özgü tazminatlar.

Bu zam ve tazminatların hangi görevlere, hangi miktarlarda ve hangi usulle ödeneceği, bütün kurumları kapsayacak şekilde yılda bir defa hazırlanan Cumhurbaşkanı Kararıyla yürürlüğe konur. Kurumlar hizmetin gereği ve mali imkânlarına göre Kararla belirlenenden daha düşük oranla ödeme yapabilir. Maddenin ikinci bölümündeki tazminatlar damga vergisi hariç herhangi bir vergiye tabi değildir.

Hastalık izninin tazminata etkisi

152. maddenin ortak hükümlerine göre bir takvim yılı içinde kullanılan hastalık izinlerinin toplamı 7 günü aşarsa, aşan sürelere isabet eden zam ve tazminatlar yüzde 25 eksik ödenir. Sağlık kurulu raporuyla verilen izinler, kanser, verem ve akıl hastalığı gibi uzun süreli tedavi gerektiren hastalıklar için kullanılan izinler ve hastanede yatarak geçen tedavi süreleri bu hesaba katılmaz. İzin türleri için izin hakları rehberine bakın.

3. Aile yardımı (md. 202–206)

Evli memura eş için, çocukları için de ayrı ayrı aile yardımı ödeneği verilir. Kanundaki temel kurallar:

• Eş için yardım, eşin herhangi bir şekilde ücret karşılığı çalışmaması ve bir sosyal güvenlik kurumundan aylık almaması şartına bağlıdır.
• Kanun metnindeki gösterge rakamları eş için 1500, her çocuk için 250’dir; 0–6 yaş grubundaki çocuklar (72. ay dahil) için çocuk göstergesi bir kat artırımlıdır. Tutar, gösterge × aylık katsayısıdır. Kanun bu göstergeleri üç katına kadar artırma yetkisini Cumhurbaşkanına verir; Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki dipnota göre eş için gösterge 2011/2022 sayılı Kararla 1/7/2011’den itibaren 2.134 olarak uygulanmak üzere belirlenmiştir.
• Karı ve koca ikisi de memursa ödenek kanun metnine göre yalnız birine (metinde kocaya) verilir.
• Aile yardımı her ay aylıkla birlikte ödenir, hiçbir vergi ve kesintiye tabi değildir ve borç için haczedilemez (md. 203).
• Hak, evlenme tarihini ya da çocuğun doğum tarihini izleyen aybaşından itibaren kazanılır (md. 204).

Hakkın kaybı, bu hallerin gerçekleştiği tarihi izleyen aybaşından itibaren işler (md. 205). Değişiklikleri kurumunuza zamanında bildirmek, sonradan geri ödeme istenmesini önler.

4. Kesintiler

Bordronun ikinci bloğu kesintilerdir. Memurlar 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine göre sigortalıdır ve prim oranlarının sigortalı ile işveren hissesi aynı Kanunun 81. maddesinde yazılıdır. Bu oranlar değişebilir: örneğin malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası prim oranı 4 Aralık 2025 tarihli 7566 sayılı Kanunla yüzde 20’den yüzde 21’e çıkarılmıştır. Ayrıca 5510 sayılı Kanunun yürürlüğünden önce 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanununa göre iştirakçi olup 4/1-(c) kapsamına alınanlar hakkında, aynı Kanunun geçici 4. maddesi uyarınca 5434 sayılı Kanun hükümleri uygulanır; bu yüzden aynı kurumdaki iki memurun kesenek ve prim satırları farklı görünebilir. Bordrodaki prim satırlarını okurken dönemin yürürlükteki oranlarını ve tabi olduğunuz rejimi esas alın.

Vergi kesintileri de bu bloktadır. Kanunda açıkça yazılı iki istisna bordroyu okurken işe yarar: aile yardımı hiçbir vergi ve kesintiye tabi değildir (md. 203), 152. maddenin ikinci bölümündeki tazminatlar ise yalnızca damga vergisine tabidir.

Bordroda bunların dışında da kesinti satırı görebilirsiniz:

• Aylıktan kesme cezası: Brüt aylığın 1/30–1/8’i kadar; cezanın verildiği tarihi izleyen aybaşında uygulanır (md. 125, 132). Bkz. disiplin cezaları rehberi.
• Görevden uzaklaştırma: Bu sürede aylığın üçte ikisi ödenir (md. 141).
• İcra, sendika aidatı, kefalet gibi kişiye özgü kesintiler.

5. Brüt ile net arasındaki köprü

146. madde bir güvence kuralı içerir: aylık, taban aylığı, kıdem aylığı, zam ve tazminatlar ile diğer ödemelerin brüt toplamı, bulunulan yerde işçiler için belirlenen asgari ücretin aylık tutarından az olamaz; az olursa aradaki fark, memurun diğer özlük haklarıyla ilişkilendirilmeksizin tazminat olarak ödenir.

Aday memurlar ve sözleşmeli personel

Aday memurlar girecekleri derecenin hak ettikleri kademe aylığını alır ve asaletleri onaylanana kadar kademe ilerlemesi uygulanmaz (md. 158). 4/B sözleşmeli personelin ücreti ise gösterge sistemine değil sözleşme ücretine dayanır (md. 147/B’deki tanımla “sözleşmeli ücreti”); bordrosu bu yüzden farklı satırlardan oluşur. Ayrım için 4/A–4/B rehberine bakın. Kadro sayfalarımızda maaş bandı yazmamamızın nedeni de budur: tutar derece, kademe, sınıf, görev ve kurum ödemelerine göre kişiden kişiye değişir.

Kaynaklar

• 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu — Mevzuat Bilgi Sistemi (md. 43 ve I sayılı cetvel, 125, 132, 141, 146, 147, 152 (I, II, III), 154, 155, 158, 202, 203, 204, 205, 206)
• 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu — Mevzuat Bilgi Sistemi (md. 4/1-c; md. 81/a, oranı değiştiren 4/12/2025 tarihli 7566 sayılı Kanun dipnotuyla; geçici md. 4)