Memur disiplin cezaları, zamanaşımı ve itiraz

Devlet memurlarının disiplin rejimi 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 124–136. maddelerinde, görevden uzaklaştırma ise 137–145. maddelerde düzenlenir. Kanun, hangi fiilin hangi cezayı gerektirdiğini tek tek sayar; bu sayede ceza ile fiil arasında bir “tarife” oluşur. Bu rehber Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki güncel metne dayanır; zamanaşımına ilişkin fıkra 23 Ocak 2026 tarihli 7573 sayılı Kanunla yeniden yazılmıştır. Özel kanunlara tabi personelin (ör. emniyet, yargı mensupları) kendi disiplin hükümleri saklıdır.

Beş disiplin cezası (md. 125)

Her cezanın karşılığı olan fiiller maddede ayrı ayrı sayılmıştır. Aşağıdaki tablo her kademeden birkaç örneği kanundaki ifadelere yakın biçimde özetler; tam liste için kanun metnine bakın.

Ceza	Kanunda sayılan örnek fiiller
Uyarma	Özürsüz veya izinsiz göreve geç gelmek, erken ayrılmak; kılık kıyafet hükümlerine aykırı davranmak; iş sahiplerine karşı kayıtsız kalmak
Kınama	Resmî araç ve gereçleri özel işlerde kullanmak veya kaybetmek; iş arkadaşlarına ve iş sahiplerine kötü muamele; verilen emirlere itiraz etmek; yetkisi olmadan basına bilgi vermek
Aylıktan kesme	Özürsüz olarak bir veya iki gün göreve gelmemek; görevle ilgili konularda yalan beyanda bulunmak; görev sırasında amirine sözle saygısızlık
Kademe ilerlemesinin durdurulması	Özürsüz ve kesintisiz 3–9 gün göreve gelmemek; ticaret yapmak veya yasaklı kazanç getirici faaliyette bulunmak; gerçeğe aykırı rapor ve belge düzenlemek; mal bildiriminde bulunmamak
Memurluktan çıkarma	Özürsüz olarak bir yılda toplam 20 gün göreve gelmemek; siyasi partiye girmek; amirlerine, maiyetindekilere veya iş sahiplerine fiili tecavüz; yetki almadan gizli bilgileri açıklamak

Ağırlaştırma ve hafifletme

125. maddenin son fıkraları cezanın derecesini değiştiren kuralları içerir:

• Tekerrür: Ceza gerektiren fiilin, cezanın özlük dosyasından silinmesi için öngörülen süre içinde tekrarında bir derece ağır ceza uygulanır. Aynı derecede cezayı gerektiren fakat ayrı fiillerle verilen cezaların üçüncüsünde de bir derece ağır ceza verilir.
• Hafifletme: Geçmiş çalışmaları olumlu olan ve ödül veya başarı belgesi alan memurlara bir derece hafif ceza uygulanabilir.
• Kıyas: Sayılan fiillere nitelik ve ağırlık bakımından benzer eylemlere aynı türden ceza verilir.
• Son kademede olanlar: Öğrenim durumuna göre yükselebileceği kadronun son kademesinde bulunan memura, kademe ilerlemesinin durdurulmasını gerektiren hallerde brüt aylığının 1/4–1/2’si kesilir; tekrarında görevine son verilir.

Cezayı kim verir? (md. 126)

Ceza	Yetkili
Uyarma, kınama, aylıktan kesme	Disiplin amirleri
Kademe ilerlemesinin durdurulması	Kurumdaki disiplin kurulunun kararı alındıktan sonra atamaya yetkili amir (il disiplin kurulu kararına dayanan hallerde vali)
Devlet memurluğundan çıkarma	Amirin istemi üzerine kurumun yüksek disiplin kurulu kararı

Disiplin kurulları ayrı bir ceza belirleyemez; kendilerine önerilen cezayı kabul ya da reddeder. Ret halinde atamaya yetkili amir 15 gün içinde başka bir disiplin cezası vermekte serbesttir.

Süreler: zamanaşımı ve karar süresi (md. 127–128)

127. maddeye göre fiilin öğrenildiği tarihten itibaren uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulmasında bir ay, memurluktan çıkarmada altı ay içinde soruşturmaya başlanmazsa ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar. 7573 sayılı Kanunla değişen ikinci fıkraya göre fiilin işlendiği tarihten itibaren nihayet iki yıl içinde ceza verilmezse de yetki düşer. Aynı fıkra, cezanın yargı kararıyla iptali halinde kalan süre içinde, süre dolmuş ya da altı aydan az kalmışsa en geç altı ay içinde karar gerekçesi dikkate alınarak yeniden ceza verilebileceğini düzenler.

Memurluktan çıkarma istemli dosyalar, yüksek disiplin kuruluna gönderildikten sonra en çok altı ay içinde karara bağlanır (md. 128).

Savunma hakkı (md. 129–130)

Savunması alınmadan memura disiplin cezası verilemez. Soruşturmacının ya da kurulun verdiği ve yedi günden az olamayan süre içinde savunma yapmayan memur savunma hakkından vazgeçmiş sayılır. Hakkında memurluktan çıkarma istenen memur soruşturma evrakını inceleyebilir, tanık dinletebilir ve disiplin kurulunda sözlü ya da yazılı olarak, kendisi veya vekili aracılığıyla savunma yapabilir.

Aynı olay için ceza mahkemesinde kovuşturma başlamış olması disiplin sürecini geciktirmez; mahkûmiyet veya beraat de disiplin cezasının uygulanmasına kendiliğinden engel olmaz (md. 131).

Uygulama ve sonuçları (md. 132–133)

• Disiplin cezaları verildiği tarihten itibaren hüküm ifade eder ve derhal uygulanır; aylıktan kesme cezası verildiği tarihi izleyen aybaşında uygulanır.
• Aylıktan kesme cezası alanlar 5 yıl, kademe ilerlemesinin durdurulması cezası alanlar 10 yıl boyunca daire başkanı ve dengi ya da üstü kadrolara, bölge ve il teşkilatlarının en üst yönetici kadrolarına, düzenleyici ve denetleyici kurumların başkanlık ve üyeliklerine, vali ve büyükelçi kadrolarına atanamaz.
• Cezalar özlük dosyasına işlenir. Uyarma ve kınamanın uygulanmasından 5, diğer cezaların uygulanmasından 10 yıl sonra memur cezasının dosyadan silinmesini isteyebilir; bu süredeki davranışları isteği haklı kılıyorsa silme kararı verilir. Kademe durdurma cezasının silinmesinde disiplin kurulunun görüşü alınır.

Adaylık döneminde eşik çok daha düşüktür: birden fazla uyarma veya kınama cezası bile ilişik kesme sebebidir; bkz. aday memurluk rehberi. Kademe ilerlemesinin cezalarla ilişkisi için derece ve kademe rehberine bakın.

İtiraz ve yargı yolu (md. 135)

Disiplin amirlerinin verdiği uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarına disiplin kuruluna, kademe ilerlemesinin durdurulması cezasına yüksek disiplin kuruluna itiraz edilebilir. İtiraz süresi kararın tebliğinden itibaren yedi gündür; süresinde itiraz edilmeyen cezalar kesinleşir. İtiraz mercii dilekçe ve eklerin kendisine ulaşmasından itibaren 30 gün içinde karar vermek zorundadır; itiraz kabul edilirse ceza hafifletilebilir ya da kaldırılabilir. Disiplin cezalarına karşı ayrıca idari yargı yolu açıktır.

Görevden uzaklaştırma (md. 137–141)

Görevden uzaklaştırma bir ceza değil, görevi başında kalmasında sakınca görülen memur hakkında alınan ihtiyati tedbirdir ve soruşturmanın her aşamasında alınabilir. Yetkililer atamaya yetkili amirler, bakanlık ve genel müdürlük müfettişleri, illerde valiler ve ilçelerde kaymakamlardır. Uzaklaştırmayı izleyen 10 iş günü içinde soruşturmaya başlanması şarttır. Bu sürede memura aylığının üçte ikisi ödenir ve sosyal hak ve yardımlardan yararlanmaya devam eder; 143. maddede sayılan hallerde (ör. memurluktan çıkarma dışında bir disiplin cezası verilmesi ya da beraat kararı) kesilen üçte bir de ödenir. Disiplin soruşturması nedeniyle uzaklaştırma en çok 3 ay sürebilir; bu süre sonunda karar verilmemişse memur görevine başlatılır (md. 145).

Kaynaklar

• 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu — Mevzuat Bilgi Sistemi (md. 125, 126, 127, 128, 129, 130, 131, 132, 133, 135, 137, 138, 139, 141, 143, 145; 127. maddenin ikinci fıkrası 23/1/2026 tarihli 7573 sayılı Kanunla değişik)