Memur olmanın genel şartları: 657 sayılı Kanun md. 48

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 48. maddesi, Devlet memurluğuna alınacaklarda aranan şartları “genel” ve “özel” olmak üzere iki gruba ayırır. Genel şartlar her memur adayı için aynıdır; özel şartlar ise kadronun sınıfına ve kurumun kendi mevzuatına göre değişir. KPSS merkezi yerleştirme kılavuzları ve kurumların alım ilanları da bu maddeyi temel alır, yanına kadroya özgü koşulları ekler.

Genel şartlar (48/A)

Maddenin (A) bendi sekiz alt bent içerir; sekizincisi Anayasa Mahkemesi kararıyla iptal edildiği için bugün yedi genel şart uygulanır.

Bent	Şart	Açıklama
1	Türk vatandaşı olmak	Tercih kılavuzları, Mavi Kart sahiplerinin bu kadrolara başvuramayacağını ayrıca belirtir.
2	40. maddedeki yaş şartını taşımak	Genel kural 18 yaşını tamamlamaktır.
3	41. maddedeki öğrenim şartını taşımak	Kadro için aranan öğrenim düzeyi ilanda veya kılavuzda yazar.
4	Kamu haklarından mahrum bulunmamak	Mahkeme kararıyla kamu haklarından yoksun bırakılmamış olmak gerekir.
5	Belirli suçlardan mahkûm olmamak	Ayrıntısı aşağıda.
6	Askerlik durumu	Askerlikle ilgisi bulunmamak, askerlik çağına gelmemiş olmak ya da muvazzaf askerliği yapmış, ertelemiş veya yedeğe geçmiş olmak.
7	Sağlık	53. madde saklı kalmak kaydıyla görevini devamlı yapmasına engel olabilecek akıl hastalığı bulunmamak.

Yaş şartı: 40. madde

48. madde yaş için 40. maddeye gönderme yapar. 40. maddeye göre genel olarak 18 yaşını tamamlayanlar Devlet memuru olabilir. Bir meslek veya sanat okulunu bitirenler ise en az 15 yaşını doldurmuş olmak ve Türk Medeni Kanunu’nun 12. maddesine göre kazai rüşt kararı almak şartıyla atanabilir. Kanunda genel bir üst yaş sınırı yoktur; üst sınır, bazı kadroların özel mevzuatında ve ilanlarında yer alır. Örneğin KPSS-2026/1 kılavuzu, Sosyal Güvenlik Kurumu icra memuru kadroları için kurum yönetmeliği gereği 30 yaşını bitirmemiş olma şartını hatırlattı. Kendi durumunuzu yaş şartı hesaplama aracıyla kontrol edebilirsiniz.

Adli sicil: 48/A-5

Bu bent iki farklı engel içerir. Birincisi, Türk Ceza Kanunu’nun 53. maddesindeki süreler geçmiş olsa bile kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına mahkûm olmaktır. İkincisi, affa uğramış olsa bile belirli suç türlerinden mahkûmiyettir: devletin güvenliğine karşı suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama ve kaçakçılık.

Bu listede sayılmayan bir suçtan, kasten olsa bile bir yılın altında hapis cezası almış olmak kanundaki genel şartı tek başına bozmaz. Ancak koruma ve güvenlik görevlisi gibi bazı unvanlarda özel kanunlar daha ağır koşullar koyar; bu kadrolarda 5188 sayılı Kanun’un 10. maddesi de uygulanır. Ayrıntı için koruma ve güvenlik görevlisi şartları rehberine bakın.

Askerlik: 48/A-6

Erkek adaylar için askerlik şartı üç durumdan biriyle karşılanır: askerlikle ilgisi bulunmamak, askerlik çağına gelmemiş olmak ya da askerlik çağına gelmişse muvazzaf askerliğini yapmış, ertelemiş veya yedek sınıfa geçirilmiş olmak. ÖSYM’nin KPSS-2026/1 tercih kılavuzu askerde bulunan adayların tercih yapabileceğini, yoklama kaçağı veya bakaya durumundaki adayların tercihte bulunmaması gerektiğini ayrıca belirtti.

Sağlık: 48/A-7

Kanun, 53. maddedeki engelli istihdamı hükümleri saklı kalmak üzere, görevini devamlı yapmasına engel olabilecek akıl hastalığı bulunmamasını şart koşar. Hangi görevin hangi sağlık durumuyla yürütülemeyeceğine resmî sağlık kurulu raporları incelenerek kurumlar karar verir. Apron memuru, vagon teknisyeni gibi bazı unvanlarda kurum mevzuatı sağlık kurulu raporu ve psikoteknik yeterlik gibi ek koşullar ister; bunlar tercih kılavuzunun “başvurma özel şartları” bölümünde yazar.

Özel şartlar (48/B)

Özel şartlar iki bentten oluşur:

1. Hizmet göreceği sınıf için 36. ve 41. maddelerde belirtilen öğretim ve eğitim kurumlarının birinden diploma almış olmak.
2. Kurumların özel kanun veya diğer mevzuatında aranan şartları taşımak.

Pratikte özel şartlar, ilandaki ya da ÖSYM tablosundaki nitelik kodlarıyla ifade edilir: belirli bir lisans programından mezun olmak, avukatlık ruhsatı, özel güvenlik kimlik kartı, sürücü belgesi sınıfı, bilgisayar işletmenliği sertifikası gibi. Kodların nasıl okunacağını nitelik kodları rehberinde, hizmet sınıflarını hizmet sınıfları rehberinde anlattık.

Şartlar hangi tarihte aranır?

Kanun maddesi tarih belirtmez; tarih, alımı düzenleyen belgeye göre değişir. ÖSYM tercih kılavuzunda örneğin mezuniyet, tercihlerin ÖSYM’ye gönderildiği gün itibarıyla aranır; avukat kadrolarında ruhsatnamenin tercih işlemlerinin son günü itibarıyla alınmış olması gerekir. Kurumların kendi ilanlarında ise çoğunlukla “son başvuru tarihi itibarıyla” ifadesi kullanılır. Şartı taşımadan yerleşen ya da sınavı kazanan adayın ataması yapılmaz; KPSS kılavuzlarının “hak iddia edilemeyecek durumlar” bölümü de bunu açıkça yazar.

Sözleşmeli ve KİT pozisyonlarında durum

48. madde Devlet memurları içindir; ancak 657 sayılı Kanun’un 4/B bendine göre çalıştırılan sözleşmeli personel ilanları da genel şartlar için bu maddeye gönderme yapar. ÖSYM kılavuzu, kamu iktisadi teşebbüslerinin “KİT sözleşmeli personel” pozisyonları için adli sicil ve sağlık şartlarını ayrı ve farklı bir ifadeyle sıralar; bu pozisyonlarda taksirli suçlar hariç sayılan suçlardan hükümlü bulunmamak ve görevini yapmaya engel akıl hastalığı veya bedensel engel ile engelli olmamak aranır. Sözleşmeli ve kadrolu istihdamın farkları için sözleşmeli ve kadrolu personel rehberine bakabilirsiniz.

Başvurudan önce kontrol listesi

• Nüfus bilgileriniz ve vatandaşlık durumunuz güncel mi?
• Yaşınız, ilanda veya kılavuzda esas alınan tarihte kadronun alt ve üst sınırına uyuyor mu?
• Mezuniyetiniz, istenen tarih itibarıyla YÖKSİS veya e-Okul kayıtlarında görünüyor mu?
• Adli sicil kaydınız 48/A-5’teki suçlardan birini ya da kasten işlenmiş bir suçtan bir yıl ve üzeri hapis cezasını içeriyor mu?
• Askerlik durumunuz muvazzaf, ertelenmiş ya da yedek sınıf olarak kayıtlı mı?
• Kadronun nitelik kodlarındaki belge ve sertifikalara sahip misiniz?

Güncel ilanları ilan panosunda, merkezi yerleştirmeye giren kadroları kadro dizininde bulabilirsiniz.

Kaynaklar

• 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu — Mevzuat Bilgi Sistemi (md. 36, 40, 41, 48, 53)
• ÖSYM — KPSS-2026/1 Tercih Kılavuzu, Başvurma Genel ve Özel Şartları