Rehber
Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması (7315)
7315 sayılı Kanun’a göre arşiv araştırması ile güvenlik soruşturması farkı, kimler hakkında yapıldığı, neye bakıldığı ve Değerlendirme Komisyonu.
Kamu görevine atanacak kişiler hakkında yapılan geçmiş incelemesi, 17 Nisan 2021’de Resmî Gazete’de yayımlanan 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu ile düzenlenir. Kanun, daha önce bu alanı düzenleyen 4045 sayılı Kanunu yürürlükten kaldırmış; mevzuattaki 4045’e yapılan atıfların 7315’e yapılmış sayılacağını hükme bağlamıştır. Uygulamanın ayrıntıları ise Cumhurbaşkanı Kararıyla yürürlüğe konulan Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yapılmasına Dair Yönetmelik’tedir.
İki farklı inceleme
Kanun iki ayrı işlem tanımlar. Aralarındaki fark kapsam ve derinliktir.
| Arşiv araştırması (md. 4) | Güvenlik soruşturması (md. 5) | |
|---|---|---|
| Kimler hakkında | İlk defa veya yeniden memuriyete ya da kamu görevine atanacak herkes | Kanunun 3. maddesinin ikinci fıkrasında sayılan gruplar |
| Yöntem | Mevcut kayıtlardan tespit | Mevcut kayıtlar + yerinde araştırma |
| Kapsam | Adli sicil, aranma, tahdit, yargı kararları, meslekten çıkarma | Arşiv araştırmasındaki her şey + ek olgular |
Arşiv araştırması herkes içindir
Kanunun 3. maddesinin ilk fıkrası açıktır: arşiv araştırması, statüsü veya çalıştırma şekline bağlı olmaksızın ilk defa veya yeniden memuriyete yahut kamu görevine atanacaklar hakkında yapılır. Yani memur, sözleşmeli personel ya da başka bir statüde ilk kez kamu görevine girecek aday için bu inceleme olağan bir adımdır. 4. maddeye göre arşiv araştırması şu hususların mevcut kayıtlardan tespitidir:
- Kişinin adli sicil kaydı,
- Kolluk kuvvetleri tarafından hâlen aranıp aranmadığı,
- Hakkında herhangi bir tahdit olup olmadığı,
- Kesinleşmiş mahkeme kararları, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 171/5 ve 231/13 fıkraları kapsamındaki kararlar ile devam eden veya sonuçlanmış soruşturma ve kovuşturmalardaki olgular,
- Kamu görevinden çıkarılma ya da kesinleşmiş memurluktan çıkarma cezası olup olmadığı.
Güvenlik soruşturması kimler için?
Kanunun 3. maddesinin ikinci fıkrası, arşiv araştırmasıyla birlikte güvenlik soruşturması da yapılacak grupları sayar: gizlilik dereceli birimlerde çalışacaklar; Milli Savunma Bakanlığı, Genelkurmay Başkanlığı, jandarma, emniyet, sahil güvenlik ve istihbarat teşkilatlarında çalıştırılacak kamu personeli; ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde çalışacaklar; kamu kurum ve kuruluşlarında çalışacak öğretmenler; üst kademe kamu yöneticileri; özel kanunları uyarınca bu incelemeye tabi tutulanlar ve milli güvenlik açısından stratejik önemi haiz birim, proje ve tesislerde istihdam edilenler.
- maddeye göre güvenlik soruşturması, arşiv araştırmasındaki hususlara ek olarak kişinin görevin gerektirdiği niteliklerle ilgili kolluk ve istihbarat birimlerindeki olgusal verilerini, yabancı devlet kurumları ve yabancılarla ilişiğini ve terör örgütleri veya suç örgütleriyle eylem birliği, irtibat ve iltisak içinde olup olmadığını; mevcut kayıtlardan ve yerinden araştırılarak tespit etmektir.
Yönetmelik, gizlilik dereceli birimleri kurumların belirleyeceğini, ancak tüm kurumların teftiş ve denetim, personel, bilgi işlem birimleri ile özel kalem müdürlüklerinin gizlilik dereceli sayıldığını belirtir. Bu nedenle bir kurumun personel ya da bilgi işlem biriminde görev alacak aday için de güvenlik soruşturması gündeme gelebilir.
İncelemeyi kim yapar, kim karar verir?
- Yapan birimler (md. 6): Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü ve mahalli mülki idare amirlikleri. Bu birimler yalnızca kendilerine iletilen taleple sınırlı olarak kamu arşivlerinden bilgi alabilir; personelin hukuka aykırı sorgulama yapması ve bilgileri paylaşması yasaktır.
- Değerlendirme Komisyonu (md. 7): Atamayı yapacak kurumda kurulur; bakanlıklarda bakan yardımcısının, üniversitelerde rektör yardımcısının, valiliklerde vali yardımcısının başkanlığında, başkan dahil en az beş kişiden ve tek sayıda üyeden oluşur. Soruşturmayı yapan birimler komisyona yorum içermeyen olgusal verileri iletir.
- Karar: Komisyon nesnel ve gerekçeli değerlendirmesini yazılı olarak atamaya yetkili amire sunar; mahkemeler istediğinde bu bilgiler mahkemeye verilir.
Bu yapı, kararın soruşturmayı yapan kolluk biriminde değil, atamayı yapacak kurumda ve gerekçeli olarak verilmesini amaçlar. Gerekçeli değerlendirme, olumsuz sonuca karşı idari yargıya başvurmak isteyen aday için de önemlidir.
Kişisel verilerin korunması
Kanunun üçüncü bölümü verilerin kullanımını sınırlar. Kişinin, istihbari faaliyetlere konu olmayan kendisiyle ilgili verileri hakkında bilgilendirilmesi, bunlara erişmesi, düzeltilmesi ve silinmesi taleplerine ilişkin tedbirler alınır (md. 8). Veriler doğru ve güncel olmalı, amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü kullanılmalıdır; 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’nun genel ilkelerine aykırı hareket edilemez. Ancak milli savunma, milli güvenlik, kamu güvenliği, kamu düzeni ve ekonomik güvenlikle ilgili istihbarat faaliyetleri kapsamında elde edilen bilgiler kişiye verilemez.
- madde saklama süresini belirler: elde edilen kişisel veriler işlenme amacı ortadan kalktığında ya da her durumda iki yılın sonunda değerlendirme komisyonlarınca silinir ve yok edilir. İşleme karşı dava açılmışsa veriler karar kesinleşmeden silinemez.
Merkezi yerleştirmede nerede devreye girer?
KPSS ile merkezi yerleştirilen adaylar da atanmadan önce bu incelemeden geçer. ÖSYM’nin KPSS-2026/1 tercih kılavuzu, koruma ve güvenlik görevlisi kadrolarına yerleşenlerin atamalarının valiliklerce yapılacak güvenlik soruşturması ya da arşiv araştırmasının olumlu sonuçlanmasından sonra yapılacağını açıkça yazdı; aynı bölüm 5188 sayılı Kanun’un 11. maddesine göre bu araştırmanın bir ay içinde tamamlanacağını ve ateşli silah taşımayacak özel güvenlik görevlileri hakkında sadece arşiv araştırması yapılacağını hatırlattı. Kurumların kendi ilan metinlerinde de “güvenlik soruşturması ve/veya arşiv araştırması olumlu sonuçlanmak” şartı genel şartlar arasında yer alır.
Adaylar için pratik notlar
- İncelemeyle ilgili formlar genellikle atama aşamasında kurum tarafından istenir; ilanı ve kurumun duyurusunu takip edin.
- Adli sicil kaydının memuriyete engel olup olmadığı ayrı bir sorudur; bunu 657 sayılı Kanun’un 48. maddesi belirler. Bkz. memurluk genel şartları.
- Olumsuz değerlendirme sonucunda atama yapılmazsa, kurumdan gerekçeli işlem ve idari yargı yolu hakkında bilgi isteyebilirsiniz.
Koruma ve güvenlik kadrolarındaki özel şartlar için koruma ve güvenlik görevlisi rehberine, yerleştirme sonrası süreç için belge ve atama rehberine bakabilirsiniz.
Kaynaklar
Sık sorulan sorular
Her memur adayı hakkında güvenlik soruşturması yapılır mı?
Hayır. 7315 sayılı Kanun’un 3. maddesine göre ilk defa veya yeniden memuriyete ya da kamu görevine atanacak herkes hakkında arşiv araştırması yapılır. Güvenlik soruşturması ise gizlilik dereceli birimler, emniyet, jandarma, istihbarat, ceza infaz kurumları, öğretmenler, üst kademe yöneticiler gibi kanunda sayılan gruplar için arşiv araştırmasıyla birlikte yapılır.
Arşiv araştırmasında nelere bakılır?
Kanunun 4. maddesine göre adli sicil kaydı, kişinin kolluk tarafından aranıp aranmadığı, hakkında tahdit bulunup bulunmadığı, kesinleşmiş mahkeme kararları ile devam eden veya sonuçlanmış soruşturma ve kovuşturmalardaki olgular ve kamu görevinden çıkarılma ya da memurluktan çıkarma cezası olup olmadığı mevcut kayıtlardan tespit edilir.
Soruşturma sonucu kim karar verir?
Soruşturmayı yapan birimler yorum içermeyen olgusal verileri kurumdaki Değerlendirme Komisyonuna iletir. Komisyon nesnel ve gerekçeli değerlendirmesini yazılı olarak atamaya yetkili amire sunar; atama kararını atamaya yetkili amir verir.
Toplanan bilgiler ne kadar saklanır?
Kanunun 10. maddesine göre elde edilen kişisel veriler işlenme amacı ortadan kalktığında ya da her durumda iki yılın sonunda değerlendirme komisyonlarınca silinir ve yok edilir. İşleme karşı dava açılmışsa veriler karar kesinleşmeden silinemez.